Nếu từng mở một file Word rồi thấy chữ kiểu:
- Toâi yeâu Vieät Nam
- ký tự lạ
- ô vuông
- mất dấu tiếng Việt
thì khả năng cao bạn đã đụng tới vấn đề liên quan tới bảng mã và Unicode.
Điều khá thú vị là:
rất nhiều người dùng Unicode mỗi ngày nhưng lại không thật sự biết Unicode là gì.
Họ chỉ bắt đầu nghe tới nó khi:
- file Word bị lỗi chữ
- copy văn bản bị hỏng dấu
- đổi máy là lỗi font
- gõ tiếng Việt lúc được lúc không
Thực tế Unicode không khó hiểu như nhiều bài technical trên mạng.
Nếu bỏ bớt các định nghĩa kiểu sách giáo khoa thì có thể hiểu khá đơn giản:
Unicode giống như một “quy ước chung” để máy tính hiểu ký tự tiếng Việt đúng trên nhiều hệ thống khác nhau.
Nhờ có Unicode mà:
- Windows
- website
- Google Docs
- điện thoại
- Office
có thể hiển thị tiếng Việt ổn định hơn rất nhiều so với trước đây.
Bài này sẽ không đi theo kiểu giải thích quá kỹ thuật.
Mục tiêu chính là giúp bạn hiểu:
- Unicode thật ra là gì
- Unicode khác font chữ ra sao
- vì sao file Word cũ dễ lỗi font
- Unicode khác TCVN3 và VNI thế nào
- và vì sao hiện nay hầu hết hệ thống đều ưu tiên Unicode
Unicode là gì?
Hiểu đơn giản: Unicode là cách để máy tính hiểu đúng ký tự
Ngày trước, mỗi hệ thống có thể dùng một kiểu mã hóa ký tự riêng.
Kết quả là:
- máy này mở được file
- máy kia lại lỗi font
- copy text sang nơi khác là hỏng dấu
Nếu từng dùng Word thời Windows XP thì có lẽ bạn sẽ thấy chuyện này khá quen.
Unicode ra đời để giải quyết chính vấn đề đó.
Nói dễ hiểu hơn:
Unicode là một chuẩn chung giúp máy tính hiểu rằng ký tự này là chữ “ă”, ký tự kia là “ộ”, hay đó là emoji 😊 chứ không phải một ký tự lạ nào khác.
Không chỉ tiếng Việt.
Mà gần như toàn bộ internet hiện nay đều đang dựa trên Unicode.
Từ:
- tiếng Anh
- tiếng Nhật
- tiếng Hàn
- emoji
- website đa ngôn ngữ
đều dùng Unicode để hiển thị đúng ký tự.
Đây là thứ nhiều người không để ý vì hiện nay Unicode gần như đã thành “mặc định”.
Vì sao Unicode xuất hiện?
Trước thời Unicode, tiếng Việt từng có khá nhiều bảng mã khác nhau.
Ví dụ:
- TCVN3
- VNI
- VISCII
Mỗi hệ dùng một kiểu riêng.
Nên mới xảy ra tình trạng:
- máy công ty mở file bình thường
- gửi sang máy khác lại lỗi chữ
- copy text là mất dấu
Đây là lý do Unicode dần trở thành chuẩn chung.
Vì nếu ai cũng dùng cùng một chuẩn thì việc:
- chia sẻ file
- copy dữ liệu
- hiển thị tiếng Việt
sẽ ổn định hơn rất nhiều.
Vì sao hiện nay gần như mọi nền tảng đều dùng Unicode?
Đơn giản vì Unicode phù hợp hơn với hệ sinh thái hiện đại.
Hiện nay:
- Windows
- Android
- iPhone
- website
- Google Docs
- Office
đều ưu tiên Unicode.
Lý do là vì:
- ít lỗi hơn
- dễ đồng bộ hơn
- chia sẻ dữ liệu dễ hơn
- hỗ trợ đa ngôn ngữ tốt hơn
Nếu hiện tại bạn đang gõ tiếng Việt trên Chrome, Messenger hoặc TikTok thì thật ra bạn đang dùng Unicode mỗi ngày rồi.
Unicode có phải font chữ không?
Đây là chỗ rất nhiều người bị nhầm.
Và cũng là nguyên nhân khiến nhiều người sửa lỗi font mãi mà vẫn không đúng.
Unicode khác font chữ như thế nào?
Unicode không phải font.
Unicode là bảng mã.
Còn font chữ là kiểu hiển thị.
| Loại | Ví dụ |
|---|---|
| Bảng mã | Unicode, TCVN3, VNI |
| Font chữ | Arial, Times New Roman, Roboto |
Nhiều người nghĩ:
“Arial là Unicode”.
Nhưng thật ra Arial chỉ là font.
Nó có thể hiển thị Unicode.
Một trường hợp thực tế khá phổ biến là:
- font đúng
- nhưng bảng mã sai
=> kết quả vẫn lỗi chữ bình thường.
Đây là chỗ user Việt hay nhầm nhất.
Unicode khác kiểu gõ Telex/VNI như thế nào?
Nhiều người cũng hay nhầm phần này.
| Khái niệm | Ý nghĩa |
|---|---|
| Unicode | Bảng mã |
| Telex/VNI | Kiểu gõ tiếng Việt |
Ví dụ:
- Unicode quyết định máy tính hiểu chữ “ế” là ký tự gì
- Telex quyết định bạn gõ “ees” để ra chữ đó
Trong Unikey hoặc Vietkey:
- Unicode
- Telex
- VNI
thường nằm khá gần nhau.
Nên người mới dùng rất dễ bị rối.
Vì sao nhiều người sửa lỗi font mãi mà không được?
Vì họ sửa sai chỗ.
Có người:
- đổi font
- gỡ bộ gõ
- cài lại Unikey
nhưng nguyên nhân thật ra nằm ở bảng mã.
Đây là kiểu lỗi rất phổ biến với người không rành kỹ thuật.
Vì sao dùng sai bảng mã dễ bị lỗi font tiếng Việt?
Điều gì xảy ra khi bảng mã không khớp?
Đây là nguyên nhân lớn nhất gây lỗi font tiếng Việt.
Ví dụ:
- file Word dùng TCVN3
- nhưng máy lại đọc theo Unicode
thì chữ có thể thành:
Toâi yeâu Vieät Nam
hoặc các ký tự rất khó đọc.
Nhiều người lúc này nghĩ:
- Word bị lỗi
- Windows bị hỏng
- bộ gõ có vấn đề
Nhưng thật ra nguyên nhân thường chỉ là bảng mã không khớp.
Unicode không tự sửa được mọi file lỗi font
Đây là chỗ nhiều người hiểu nhầm.
Nhiều người nghĩ:
“chỉ cần chuyển sang Unicode là mọi file sẽ tự hết lỗi”.
Thực tế không hẳn vậy.
Nếu file gốc đang dùng:
- TCVN3
- VNI
thì bạn cần xác định đúng bảng mã cũ trước khi convert sang Unicode.
Convert sai đôi lúc còn khiến file lỗi nặng hơn.
Đặc biệt với tài liệu Word cũ hoặc file kế toán.
Những kiểu lỗi font phổ biến nhất hiện nay
Một số lỗi rất thường gặp:
- chữ kiểu Toâi yeâu Vieät Nam
- mất dấu tiếng Việt
- dấu bị nhảy lung tung
- ô vuông
- copy text từ web sang Word bị lỗi
Điều đáng chú ý là:
không phải lỗi nào cũng do bộ gõ.
Nhiều trường hợp thật ra do:
- sai bảng mã
- thiếu font
- file cũ
- encoding không khớp
Nếu đang gặp các lỗi kiểu này, bạn có thể xem thêm:
để kiểm tra đúng nguyên nhân trước khi cài lại bộ gõ.
Unicode khác gì TCVN3 và VNI?
TCVN3 là gì?
TCVN3 là bảng mã tiếng Việt từng rất phổ biến ở Việt Nam.
Đặc biệt thời:
- Windows XP
- Office 2003
- máy tính văn phòng đời cũ
Các font kiểu:
- .VnTime
- .VnArial
thường đi cùng TCVN3.
Đến giờ vẫn còn khá nhiều file kế toán hoặc tài liệu nội bộ cũ dùng kiểu này.
VNI là gì?
VNI cũng là một bảng mã tiếng Việt cũ.
Nếu từng thấy font kiểu:
- VNI-Times
- VNI-Helve
thì đó thường là hệ VNI.
Một số tài liệu cũ tải trên mạng tới giờ vẫn còn dùng VNI khá nhiều.
Vì sao Unicode dần thay thế TCVN3 và VNI?
Lý do lớn nhất là:
- Unicode ổn định hơn
- hợp website và điện thoại hơn
- ít lỗi hơn khi chia sẻ file
- dễ đồng bộ hơn giữa các hệ thống
Ví dụ hiện nay:
- gửi file qua Gmail
- mở trên điện thoại
- copy vào Google Docs
thì Unicode hoạt động ổn định hơn khá nhiều.
Đây cũng là lý do gần như toàn bộ hệ thống hiện đại đều ưu tiên Unicode.
Khi nào chưa nên chuyển toàn bộ sang Unicode?
Nếu công ty vẫn đang dùng:
- phần mềm nội bộ cũ
- biểu mẫu kế toán cũ
- kho tài liệu TCVN3 số lượng lớn
thì không nên convert hàng loạt ngay.
Cách an toàn hơn là:
- backup file gốc
- test trước trên vài tài liệu
- kiểm tra lại format
Rất nhiều người chỉ quan tâm chữ có đọc được hay không, nhưng sau khi convert mới phát hiện:
- lệch bảng
- mất format
- vỡ layout
đặc biệt với file Word cũ.
Unicode UTF-8 là gì? Có khác Unicode không?
Đây là phần nhiều bài trên mạng giải thích hơi khó hiểu.
Thật ra có thể hiểu đơn giản như này:
- Unicode = bộ ký tự
- UTF-8 = cách lưu bộ ký tự đó
Hiện nay UTF-8 gần như là chuẩn phổ biến nhất trên web.
Nếu làm website hoặc SEO thì có lẽ bạn từng thấy:
<meta charset=”UTF-8″>
Dòng này giúp website hiển thị tiếng Việt đúng hơn.
Một số website cũ bị lỗi ký tự tiếng Việt thường là do:
- sai charset
- sai encoding database
- dữ liệu cũ migrate không đúng
Đây là lỗi khá phổ biến với website đời cũ.
Cách kiểm tra máy tính đang dùng Unicode hay không
Kiểm tra trong Unikey, Vietkey hoặc EVKey
Bạn chỉ cần mở:
- Unikey
- Vietkey
- EVKey
rồi nhìn phần “Bảng mã”.
Nếu đang chọn:
- Unicode
thì máy đang gõ theo Unicode.
Nếu là:
- TCVN3
- VNI Windows
thì đang dùng bảng mã cũ hơn.
Cách nhận biết file Word đang lỗi bảng mã
Một vài dấu hiệu khá dễ nhận ra:
- chữ kiểu Toâi yeâu Vieät Nam
- mất dấu
- ô vuông
- ký tự lạ
Người xử lý lỗi font lâu năm thường chỉ nhìn kiểu lỗi là đã đoán được file đang dùng bảng mã gì.
Đây là kiểu kinh nghiệm thực tế mà nhiều bài generic trên mạng ít nhắc tới.
Những sai lầm rất nhiều người gặp khi xử lý lỗi font
Chỉ đổi bộ gõ nhưng không kiểm tra bảng mã
Đây có lẽ là lỗi phổ biến nhất.
Nhiều người:
- gỡ Vietkey
- cài EVKey
- đổi sang Unikey
nhưng lỗi vẫn còn vì file đang dùng bảng mã khác.
Nghĩ Unicode là font chữ
Đây là hiểu nhầm rất phổ biến.
Unicode là bảng mã chứ không phải font.
Hai khái niệm này hoàn toàn khác nhau.
Cài nhiều bộ gõ cùng lúc gây xung đột
Ví dụ:
- Vietkey chạy nền
- EVKey auto start
- Windows Vietnamese Keyboard cũng bật
Kết quả là:
- mất dấu
- nhảy ngôn ngữ
- gõ lúc được lúc không
Nếu không thật sự cần thì nên giữ một bộ gõ chính.
Tưởng lỗi font là do Windows bị hỏng
Rất nhiều trường hợp thật ra chỉ là:
- sai bảng mã
- thiếu font
- file Word cũ
chứ không phải Windows bị lỗi nặng như nhiều người nghĩ.
Góc nhìn thực tế sau nhiều năm dùng tiếng Việt trên Windows
Vì sao Unicode gần như là “mặc định” hiện nay?
Vì Unicode giúp mọi thứ đồng bộ hơn.
Từ:
- Windows
- website
- Google Docs
- điện thoại
- Gmail
đều hoạt động ổn định hơn khi dùng Unicode.
Đây là thứ nhiều người không để ý cho tới khi phải xử lý file Word cũ.
Điều nhiều người chỉ nhận ra sau khi đổi sang Unicode
Thường là:
- copy paste ổn định hơn
- ít lỗi hơn
- gửi file dễ hơn
- đỡ phải sửa font thủ công
Đây là kiểu khác biệt khó thấy nếu chỉ đọc lý thuyết.
Nhưng dùng lâu sẽ cảm nhận rất rõ.
Recommendation thực tế cho người dùng phổ thông
Nếu đang dùng:
- Windows 10/11
- Chrome
- Office hiện đại
- Google Docs
thì gần như nên ưu tiên Unicode.
Đồng thời nên dùng các font phổ biến như:
- Arial
- Times New Roman
- Roboto
để hạn chế lỗi về lâu dài.
Nếu đang phân vân giữa các bộ gõ hiện nay, bạn có thể xem thêm:
Câu hỏi thường gặp về Unicode
Unicode có phải font chữ không?
Không.
Unicode là bảng mã, còn font là kiểu hiển thị chữ như Arial hoặc Times New Roman.
Unicode và UTF-8 có giống nhau không?
Không hoàn toàn.
Unicode là bộ ký tự, còn UTF-8 là cách lưu bộ ký tự Unicode.
Vì sao dùng Unicode vẫn bị lỗi font?
Thường do:
- sai bảng mã
- thiếu font
- file Word cũ
- sai encoding
Có nên dùng TCVN3 nữa không?
Với user phổ thông hiện nay thì thường không cần.
Tuy nhiên một số hệ thống cũ hoặc tài liệu cũ vẫn còn dùng.
Unicode có tự sửa file lỗi font không?
Không.
Bạn vẫn cần xác định đúng bảng mã gốc rồi mới convert sang Unicode đúng cách.
Unicode có dùng được trên điện thoại không?
Có.
Thực tế gần như toàn bộ smartphone hiện nay đều dùng Unicode.
Kết luận
Unicode hiện gần như là tiêu chuẩn mặc định cho tiếng Việt trên:
- Windows
- website
- điện thoại
- Office
Phần lớn lỗi font hiện nay thường liên quan tới:
- bảng mã
- encoding
- file cũ
- xung đột bộ gõ
chứ không đơn giản chỉ là “máy bị lỗi”.
Hiểu Unicode không chỉ giúp:
- gõ tiếng Việt ổn định hơn
- xử lý Word dễ hơn
- hạn chế lỗi font
mà còn giúp bạn hiểu đúng nguyên nhân khi gặp các vấn đề liên quan tới tiếng Việt trên máy tính.
Và đó cũng là lý do Taivietkey.com tập trung nhiều vào hướng dẫn xử lý thực tế thay vì chỉ cho link tải bộ gõ.
